INLEIDING

Hoewel er in het verleden veel aandacht is besteed aan het vinden van een eensluidende algemene definitie voor het kunstenaarsboek, is deze nog niet geformuleerd. Dat is ook niet zo eenvoudig, omdat het concept boek zoals we dat kennen, hier op allerlei manieren ontweken wordt. Om tot een tot een juiste definiëring van het kunstenaarsboek te komen is het belangrijk om te onderzoeken waarom de kunstenaars kiest voor een bepaald materiaal en vormgeving. Het is een interessant grijs gebied dat mogelijkheden biedt voor experiment, omdat kunstenaars zich per definitie niet binnen grenzen laten vangen. Op deze pagina wordt daar nader op in gegaan en wordt regelmatig aangevuld met nieuwe voorbeelden.

KUNSTENAARSBOEK EN MATERIALITEIT

Het boek vormde in de tweede helft van de twintigste eeuw het uitgelezen middel voor kunstenaars om te experimenteren met een nieuw medium. Opmerkelijk is dat het kunstenaarsboek in eerste instantie nog enigszins dicht bij de aard van het boek bleef, zowel qua vormgeving als qua inhoud. In de loop van de twintigste eeuw is echter te ontdekken dat veel kunstenaars het kunstenaarsboek gaan zien als autonoom kunstwerk. De oorspronkelijke (lees)functie van het boek vervalt langzaam en daarvoor in de plaats komen: boekrollen, pop-up-boeken, harmonica-boeken, in krantvorm, vouwbladen, tijdschriftvorm, losse elementen in een doos, het digitale kunstenaarsboek of de klassieke boekvorm van gebonden pagina's.

EEN BIJZONDERE LEESERVARING

Het aandachtspunt is de constructie, dat wil zeggen de sequentie van pagina's en de daarmee samenhangende onmogelijkheid alles in één keer te zien. Bij een boek komt de inhoud – woorden, beeld en materie – alleen geleidelijk onder ogen van de lezer. De samenhang tussen woorden en beeld komt langzaam tot stand, ontwikkelt zich, in het boek, dus fysiek, maar ook in de ogen van de lezer. De sequentie kan worden bepaald door het bladeren. Maar soms is het meer een kwestie van uitvouwen en dan kan een boek zich op totaal verschillende manieren presenteren of gemanipuleerd worden. De vorm van het boek beïnvloed onze leeservaring. Blad voor blad leer je de ideeën, de visie en een deel van het oeuvre van de kunstenaar kennen. Het is niet zo een gebeuren waar je met tal van bezoekers naar een kunstwerk staat te gapen, gissend naar het gedachtegoed achter dit werk. Neen, dit is een één op één relatie, tussen jou en het boek, tussen jou en zijn schepper.