Mediakunst


Onder mediakunst wordt over het algemeen verstaan: alle vormen van tijdgerelateerde kunstwerken, die met geluid en/of beeld registratie tot stand komen. Een tijd gerelateerd kunstwerk is een werk dat verandert en 'beweegt', in tegenstelling tot oudere kunstvormen die statisch zijn, 'stilstaan', zoals schilderijen, foto's en de meeste beeldhouwwerken. Onder tijdsgerelateerde kunstwerken vallen werken op het gebied van geluids-, video- en computerkunst, zowel installaties als internetprojecten en single channel werken. Single channel werken zijn videowerken die vertoond kunnen worden door projectie, of op een beeldscherm (bron: Nederlands Instituut voor Mediakunst).

De volgende kunstenaars, van wie kunstenaarspublicaties bekend zijn en zich mediakunst hebben beziggehouden, komen minimaal aan bod.

Historische lijn:
Abramovic en Ulay, Bas Jan Ader, Arno Arts, Christiaan Bastiaans, Marinus Boezem, Stanley Brouwn, Michel Cardena, Ulises Carrión, Jan Dibbets, Ger van Elk, Pieter Engels, Nan Hoover, Hooykaas & Stansfield, Hetty Huisman, Harrie de Kroon, Raul Marroquin, Peter Struycken

Actuele lijn:
Melanie Bonajo, Martin Brandsma & Sibylle Eimermacher, Esther Kokmeijer, Anouk Kruithof, Antoinette Nausikaa, Paulien Oltheten, Fiona Tan, Marinus van Dijke en herman de vries.


Gerry Schum: Identifications - Fernsehausstellung II

Op videocassette van 'Identifications - Televisie-tentoonstelling II' ofwel Identifications - Fernsehausstellung II, een productie van Gerry Schum, film overgezet op videotape, zwartwit, 50 min. Voor het eerst uitgezonden 30 november 1970 door Südwestfunk, Baden-Baden. Met werk van Giovanni Anselmo, Joseph Beuys, Alghiero Boetti, Stanley Brouwn, Daniel Buren, Pierpaolo Calzolari, Gino de Dominicis, Ger van Elk, Hamish Fulton, Gilbert & George, Gary Kuehn, Mario Merz, Klaus Rinke, Ulrich Rückriem, Reiner Ruthenbeck, Richard Serra, Keith Sonnier, Franz Erhard Walther, Lawrence Weiner, Gilberto Zorio - Buren en Fulton hebben zich na de televisie-uitzending teruggetrokken, Serra en Sonnier zijn geen Schum-producties en staan niet op de band (bron: Groninger Museum).

Identifications - Televisie-tentoonstelling II (1970)

Giovanni Anselmo

Alighiero e Boetti

Joseph Beuys

Stanley Brouwn

Uitgelicht (bron: Groninger Museum):
Giovanni Anselmo draait met een stok een, in cementblok mee gegoten leren lap 360° rond en zet de stok vervolgens klem tegen de muur, zodat de leren lap gespannen blijft. Deze handeling is opgenomen met een vaste camera-instelling. Nadat zij voltooid is, zoomt de camera nog even in op het leer. 'Mijn werk is het fysisch worden van de kracht van een handeling, van de energie van een situatie, van een belevenis, een gebeurtenis, of op het gebied van een symbool, een teken of een statische situatie. Zo is het bijvoorbeeld noodzakelijk dat de energie van een torsie door de aangewende kracht zichtbaar blijft en niet alleen als statische vorm bestaat.' (notitie uit een gesprek met G. Schum) Al in 1968 heeft Anselmo verschillende torsies uitgevoerd, waarvan het kunstwerk bestaat uit een blok cement waarin verschillende materialen zijn mee gegoten, die dan steeds worden aangedraaid voor een tentoonstelling. In dit werk wordt het proces van de handeling, dat de spanning op de stok veroorzaakt, nog eens extra benadrukt (film op video, z/w, met geluid, 1:10 min.)

Joseph Beuys zit voor een ouderwetse televisiekast, waarvan het beeld is afgedekt met een vilten lap. Het geluid van de televisie staat aan, en laat een soort commentaar op het nieuws horen. Wanneer Beuys een hoekje van het vilt optilt, blijkt dat er alleen sneeuw en geen beeld te zien is. Vervolgens trekt Beuys bokshandschoenen aan, waarmee hij zich gedurende enige tijd in het gezicht blijft slaan. In een tweede shot, dat dichterbij genomen is, snijdt Beuys een bloedworst doormidden, waarmee hij de buis betast als met een stethoscoop. Vervolgens snijdt hij een punt aan de worst, staat op, loopt naar de muur en houdt dat stuk worst ertegen aan. Als afsluiting rijdt hij het televisiemeubel op wielen naar de muur toe, en plaatst het schuin tegenover een vilten lap die aan de muur hangt. Deze actie, die Beuys in 1966 voor het eerst uitvoerde, zou men visualisering kunnen noemen van Beuys' opvatting over de situatie van de televisie-overdracht (film op video, z/w, met geluid, 11:25 min.)

Een linker- en een rechterhand komen samen in het midden van het beeld, en beginnen tegelijkertijd de datum van de handeling op de muur te schrijven: oggi è venerdi ventisette marzo millenovecentosettata (vandaag is het vrijdag negenentwintig maart negentienhonderdzeventig). Links vormt het spiegelbeeld van rechts. In Italië schrijft men van links naar rechts. Alighiero e Boetti heeft in dit werk een vorm gevonden om gewoontes uit verschillende culturen met elkaar te spiegelen, niet als een passief gegeven, maar als een actieve handeling:; gelijktijdig plaatsvindend in de tijd, nog eens benadrukt door datgene wat hij opschrijft: de datum van de handeling. Het onmogelijke wordt hierdoor mogelijk? Of het mogelijke onmogelijk? (film op video, z/w, met geluid, 2:05 min.)

Na een stilstaand beeld van de Dam in Amsterdam ca. 30 seconden, beweegt het beeld even en staat vervolgens weer stil. De werktitel 'one step' geeft aan, wat er gebeurd is: Stanley Brouwn heeft met de camera in de hand een stap gezet op de Dam. Brouwn: 'het is niet uitgesloten, het is zelfs zeer waarschijnlijk, dat ik alle projecten welke ik gedurende mijn leven zal realiseren, zal kunnen samenvatten onder de titel, namelijk de volgende: Man loopt op planeet aarde (film op video, z/w, met geluid, 1:57 min.)


Pionier van de digitale kunst: Peter Struycken

Digitale technologie speelt een belangrijke rol in ons dagelijks leven. Computers hebben de wereld veranderd. Hedendaagse kunstenaars creëren ook steeds meer digitale werken. Ze reflecteren op het medium, schrijven hun eigen software en zoeken naar de grenzen van wat technisch mogelijk is.

Musea en archieven worden steeds vaker geconfronteerd met werken die geen fysieke drager meer hebben, maar die alleen in digitale vorm bestaan: born-digital art. Het tonen en opslaan van digitale kunst stelt nieuwe vragen en uitdagingen. Digitale kunstwerken zijn afhankelijk van een technologische omgeving die voortdurend verandert. Apparatuur veroudert en software ontwikkelt zich verder. Kunstwerken evolueren ook, of verdwijnen voor altijd.

Om deze werken een vaste plaats te geven in musea, is een andere aanpak nodig. Wat is nodig om digitale kunst uit het verleden naar de toekomst te brengen? Peter Struycken is een pionier op het gebied van digitale kunst, bekend van het Nederlandse publiek als de ontwerper van de alomtegenwoordige 'Queen Beatrix' gestippelde postzegels, gebruikelijk vanaf de jaren tachtig tot de jaren 2000. Zijn werk wordt verzameld door vele Nederlandse musea en is typerend voor de problemen rond het behoud van digitale kunst. Onderzoek naar zijn werk is verhelderend voor de behandeling van digitale kunst vandaag en in de toekomst. Deze documentaire presenteert een aantal mogelijke benaderingen (bron: sbmk.nl)

Digital Art: Who Cares? (Arttube 2016)

Peter Struycken in de film Kleur, ruimte en verandering 1987 (foto: Groninger Museum)

Fragment uit het kunstenaarsboek Plons (1974)


Marinus Boezem


Still uit Een briesje in mei, 1974 (foto: LIMA)

Marinus Boezem: kunstenaarsuitgave Paper events (1970) voor en na de actie's.

Marinus Boezem behoorde in de tweede helft van de jaren zestig samen met Jan Dibbets en Ger van Elk tot de belangrijkste vertegenwoordigers van conceptuele kunst en arte povera in Nederland.

Een briesje in mei (1974) en Het beademen van de beeldbuis (1971) zijn werken die op video zijn vastgelegd. Daarnaast maakte Boezem ook een aantal 16mm films, publicaties en ruimtelijke werken. De ontvanger van de uitgave Paper events (1970) wordt als medespeler betrokken in de totstandkoming van het beoogde kunstwerk. Het kunstwerk ontstaat pas door ingrepen van de beschouwer.

In navolging van Gerry Schum produceerde de Nederlandse televisie onder leiding van Frans Haks, Beeldend kunstenaars maken televisie. In drie uitzendingen in 1971 kregen kunstenaars die al eerder met Schum werkten: Marinus Boezem, Stanley Brouwn, Jan Dibbets, Ger van Elk en Peter Struycken opnieuw de gelegenheid hun kunst op de televisie te tonen.

Vooral Boezems bijdrage, Het beademen van de beeldbuis, is na de uitzending een vast onderdeel geworden van de Nederlandse videogeschiedenis (bron: Stichting Behoud Moderne Kunst, 2008)

Het gezicht van Marinus Boezem verschijnt op het televisiescherm. Hij staart naar de kijker en beademt de beeldbuis. Na enige tijd beslaat het beeld en vervaagt het beeld van de kunstenaar voor een aantal seconden. Terwijl de condens wegtrekt blijft Boezem emotieloos in de lens kijken, totdat zijn gezicht weer goed is te zien. De kunstenaar maakt zichzelf als object onzichtbaar door middel van zijn eigen adem. Hij probeert een ruimte te creëren die niet wordt bepaald door een concreet beeld. De tijd tussen het verdwijnen en verschijnen alsmede het voortdurende geluid van zijn ademhaling spelen een belangrijke begeleidende rol. 


Ulises Carrión: The Death of the Art Dealer 

Brochure The Death of the Art Dealer 1982 (voor)

Brochure The Death of the Art Dealer 1982 (achter) met uitleg van Ulises Carrión.

Ulises Carrión (1941-1989) studeerde filosofie en literatuur in Mexico City, Parijs en Leeds en schreef meerdere (kunstenaars)boeken. Carrión woonde sinds 1970 in Amsterdam. Was kunstenaars/organisator en oprichter van Other Books & So en hield zich bezig met mail art, waardoor hij in contact kwam met performance, film, geluidskunst en video.

Hij maakte o.a. de videowerken Gossip, scandal and Good Manners (1981) en The Death of the Art Dealer (1982, distributie Kanaal Zero, 1992) en Bookworks revisited. Part 1: a selection (1987). Vanaf de jaren tachtig legde hij zich toe op media-happenings (bron: De magnetische tijd, 2003).


Encyclopedia, "Man Ray passed twice", W139 Amsterdam, 1988

Hamlet for Two Voices (1977) in which two voices read out the names of the characters in the Shakespearean play as they appear in the script, audibly representing the structure of the roles the characters perform.


Spelen met illusie en werkelijkheid: Nan Hoover 

“Met vertraagde motoriek, beweeg ik in het licht, lichttonen opvangend, lichaamsvormen transformerend in abstracties.

De verhouding tussen natuur en het lichaam, de landschappen van het lichaam.”

(De Appel Amsterdam, 1977)

Aankondigingen vlnr: video-tapes en -foto's, Galerie Jurka (incl. kunstenaarsboek, 1975), video performance Silence (1976), video performance Body Light, Dutch Art Fair (1977), video performance Light Dissolves (1977), video performances Impressions (1978), tentoonstelling Travel in light, De Appel, 1986

Video- en performancekunstenares Nan Hoover is in Groningen geen onbekende. Op 17 augustus 1977 gaf ze de performance Light composition in de Martinikerk. Omgeven door acht monitoren maakte Hoover langzame bewegingen die, geregistreerd door een video-camera, via monitoren werden weergegeven. De bewegingen werden extra geaccentueerd door lampjes die, in het stof van haar mouwen verborgen, langzaam op gloeiden naarmate ze haar armen hoger hief. Ook werkte ze met geluid, een zangerige toon, die langzaam in het kerkgewelf verstierf (Nan Hoover schaduwt licht en illusies, DvhN 22-8-1978). Dit optreden bevatte alle elementen waarmee ze werkt en was voor het publiek een verrassende en boeiende ervaring. In 1978 trad ze op in Galerie Waalkens in Finsterwolde met haar performance Movement in dark en waar ook een video installatie te zien was. In datzelfde jaar gaf zij ook een performance in het Kruithuis: Extensions. Allemaal in het kader van de Zomermanifestatie.

Hoover maakte oorspronkelijk schilderijen en tekeningen en kwam in 1974 via haar man en kunstenaar Richard Heftie in aanraking met video. “In 1974 werd het mij duidelijk dat video het nieuwe palet voor de kunstschilder is. Sindsdien heb ik altijd video benaderd met het oog van een schilder en zo heb ik gewerkt met kleur, compositie en tijd” (bron: De Appel). Het ‘spelen’ met illusie (het lijkt een landschap) en werkelijkheid (het is een lichaam) is een rode draad die door al haar werk heen zichtbaar blijft. In het videowerk staat één aspect centraal: het bewust vertragen van de tijd. Hierdoor krijgt het werk bijna een meditatief karakter. De werkelijkheid hiermee relativeren, de mensen de ogen openen voor (fundamentele) eigenschappen voor licht en schaduw en dit, via zichzelf (zowel letterlijk en figuurlijk) te reflecteren.

Originele bijdrage Museumjournaal serie 22 no. 5 1977

Light Series, 18 x 24 cm (1976-1978), 1e en 4e foto is als omslag gebruikt voor cat. 656 van het Stedelijk museum Amsterdam, ontwerp Wim Crouwel en Nan Hoover (1979).


Verbondenheid met het landschap: Marinus van Dijke

Sinds 1996 is Van Dijke zich gaan verdiepen in een stuifvallei in de duinen van Haamstede die hij ‘de Plek’ noemt. Hij werd geconfronteerd met een dynamisch gebied, dat een kwetsbaar en kleinschalig maar tegelijk ook een robuust en monumentaal karakter heeft. Kleinschalige verschuivingen hebben grote gevolgen en hij ontdekte dat alles binnen ‘De Plek’ een heldere logische functie heeft en vol poëzie is. In de tentoonstelling ‘het Boek der Natuur’ liet Van Dijke het boek In Verkenning (2018) zien met een oplage van elf unieke exemplaren. In het boek gaat hij dieper in op de beleving van ‘de Plek’. Met behulp van geprinte stills uit films, gemaakt met een drone en handcamera, wandelt hij door ‘De Plek’ en reconstrueert het karakter van de omgeving. Elk boek geeft een nieuwe beleving weer. Aan de wand hangen momentopnames die met inkt en verf zijn gekopieerd. Op de film is de totale wandeling geregistreerd waarin de dronebeelden zijn gemixt met de beelden van de handcamera.

"vanuit een gevoel van verbondenheid met het landschap orden ik mijn ervaringen die ik op doe en dat geeft zin aan mijn bestaan. In mijn werken stroomt water, waait de wind, groeien de planten en bewegen mens en dier. Allen laten sporen achter, herinneringen die bewaard en verwerkt worden en zo teruggehaald in de verbeelding. Het is een ontdekken van grote lijnen en subtiele details, die blijvend het kwetsbare van et moment in zich dragen" (bron: catalogus 'het Boek der Natuur, CBK, 2018)

Opstelling in verkenning, het Boek der Natuur, CBK Groningen (2018)

in verkenning, oplage 11 (2018)


Botanische verkenningen: Martin Brandsma & Sibylle Eimermacher

In de video Botanische verkenningen (2017) wordt de botanica van het territorium van een klapekster (Lanius excubitor) verkent, door soorteigen gezichtspunten van functionaliteit te hanteren. Het verkennen brengt een tactiele ervaring en fysiek begrijpen van de praktische mogelijkheden teweeg, die door de aanwezige botanica worden aangediend. Volgens een verhandeling van Konrad Lorenz & Ursula von Saint Paul uit 1968 over de ontwikkeling van bepaalde gedragsaspecten van de klapekster, functioneren specifieke vormcriteria in de omgeving van de vogel als stimuli voor instinctieve handelingen. Welke ervaringen en inzichten kunnen we verkrijgen als we met onze eigen middelen de bewegingspatronen van de vogel overnemen?

De video (duur: 11:21 min.) is tot stand gekomen na een intensieve periode van kijken naar één klapekster die gedurende de winter van 2016/2017 op de Delleboersterheide, Oldeberkoop (Zuidoost Friesland) verbleef. Het doel van deze observaties was om door middel van waarneming, interactie, imitatie van gedrag en inleving meer inzicht te krijgen in het wezen en gedrag van de klapekster en onze relatie tot deze vogel. 

De klapekster (Lanius excubitor) is een zangvogel met de afmetingen van een spreeuw en het gedrag van een roofvogel. Kenmerkend voor deze soort en zijn familie de klauwieren (Laniidae) in het algemeen, is dat ze allen gebruik maken van een werktuig: de klapekster heeft namelijk de buitengewone eigenschap om zijn relatief grote prooien te doden met een snavelbeet en ze daarna te verorberen of bewaren door ze te fixeren op/aan natuurlijke objecten zoals doornen of twijgen van jonge opslag. Verondersteld wordt dat deze techniek nodig is omdat klapeksters de krachtige klauwen van roofvogels ontbeert. Volgens Konrad Lorenz & Ursula von Saint Paul functioneren specifieke vormcriteria in de omgeving van de vogel als stimuli voor de instinctieve handelingen om objecten te spietsen, klemmen of proppen. 

Aan de video ‘Botanische verkenningen’ is een wetenschappelijk onderzoek naar het fixatiegedrag en de prooikeuze van klapeksters voorafgegaan, uitgevoerd door Martin Brandsma in samenwerking met gedragsbioloog Prof. Dr. Ton Groothuis. Ook het exemplaar van de Delleboersterheide is tijdens dit onderzoek uitvoerig bekeken. Bij dit individu werden gedragsaspecten als spietsen, klemmen, leggen, vastzetten, prikken, trekken en proppen vastgesteld. De wijze van fixatie leek bepaald door de grootte en vorm van de prooi in combinatie met de mogelijkheden die door de aanwezige botanica werden aangeboden.

Om dit distinctieve gedrag beter te kunnen begrijpen hebben Brandsma en kunstenares Sibylle Eimermacher een reconstructie gemaakt op basis van bovenstaande observaties en vastgelegd op video. "We hebben de fixatieplekken in dit gebied in kaart gebracht, om zicht te krijgen op de (functionele) manier, waarop de klapekster de botanica zou kunnen hebben bekeken: wat maakt dat een bepaalde tak geschikt is om prooien te klemmen, spietsen, leggen of proppen? We hielden het niet bij observatie maar wilden het gedrag ook aan eigen lijf ervaren door dezelfde handelingen uit te voeren. Tijdens deze handelingen kwamen we erachter dat we het gedrag van de vogel niet letterlijk wilden nabootsen. We kozen voor een eigen benadering van functionaliteit en subjectiviteit en die het beste aansluit bij ons menselijk lichaam: waar de vogel zijn snavel gebruikt, zetten wij onze handen in." 

"De hand is voor ons een goed ontwikkeld deel van ons lichaam om de wereld te verkennen. Het is een verlengstuk waarmee we afstand kunnen nemen maar ook juist een afstand kunnen overbruggen: oog en hand staan in een verbinding met elkaar, het ene stuurt het andere in wederzijdse wisselwerking. De hand is vooral een zintuig die voelt; een tastzin; het geeft ons de mogelijkheid om je letterlijk verbonden te voelen met de omvattende fysieke wereld en er ‘grip’ op te krijgen. De ontwikkeling van handigheid gaat gepaard met het verzamelen van zintuiglijke kennis en cognitief begrip." 

"In de video gebruiken we beide handen om ons zo goed mogelijk tot de daadwerkelijke posities van de klapekster te kunnen verhouden; één om de zitpositie aan te duiden, de ander om de handeling van de fixatie uit te voeren. Voorafgaand aan elke handeling wordt de wetenschappelijke Latijnse naam van de prooien als levendbarende hagedis, bruine kikker, bastaardkikker, heikikker, spreeuw, dwergmuis in beeld gebracht. Het zijn de prooien die op de desbetreffende tak gefixeerd waren. Zoals onze eigen subjectieve functionaliteit deze performatieve handeling beïnvloed (denk aan onze persoonlijke voorkeur voor rechts- of linkshandigheid tijdens het uitvoeren in combinatie met de voorkeur van de vogel) is ook de wetenschap waarschijnlijk nooit geheel objectief. Wij kijken altijd vanuit onze eigen menselijke referentie en kunnen nooit geheel afstand daarvan nemen. In dit werk wilden we door zintuiglijke ervaring onze kennis en inzichten over de instinctieve handelingen van deze vogel en zijn ervaring van het landschap verdiepen" (2017).

Bron: met dank aan Martin Brandsma en Sibylle Eimermacher voor het beschikbaar stellen van de tekst.


De beeldtaal van Anouk Kruithof


Voor Fragmented Entity verknipte Anouk Kruithof haar hele archief van analoog afgedrukte foto’s. “Toen ik in 2008 in Berlijn in Künstlerhaus Bethanien werkte begon ik uit mijn eigen analoge archief, wat bestond uit zelf afgedrukte kleurenprints, de narratief uit de foto’s te knippen. Ik begon de foto’s te verknippen tot abstracte stukken foto papier en om in de hoeveelheid wat structuur aan te brengen organiseerde ik de stukken papier op kleur. Vervolgens verwerkte ik het materiaal tot 100 tweedimensionale ‘muurtjes’, die ik als een soort semi-transparante zwevende muur diagonaal door de gallery heb gehangen. Van al het afval materiaal wat er over bleef na het maken van deze 100 assemblages: ‘muurtjes’ heb ik de groep werken ‘Fragmented Entity' gemaakt en de allerlaatste snippers heb ik laten shredderen en daarmee  2 video werken (Elevating the Excess en Scattered Hole) gemaakt en ook als hoopje tentoongesteld. Een uitgewist verleden kreeg een nieuwe betekenis in het heden. Natuurlijk is het ook een letterlijke en figuurlijke ontleding van het medium fotografie. Maar voor mijzelf gaat het vooral over het loslaten van emoties en herinneringen” (bron: we like art!, 5 februari 2013 en lucyindelucht.nl, 2013).

Elevating the Excess (2008)

Rode draad is Kruithofs fascinatie voor de online weergave van sociaal-maatschappelijke thema’s. Deze onderwerpt zij aan een kritisch onderzoek door bestaande beelden uit de digitale sfeer te onttrekken en naar haar eigen beeldtaal te vertalen. In Ice Cry Baby (2017) is een compilatie van amateuristisch filmmateriaal van talloze smeltende gletsjers te zien, traag afbrokkelende ijsschotsen die, als ze eenmaal in de vrije val zijn, met een enorm kabaal neerstorten. Op de achtergrond hoor je de soundscape: het voortdurende camera-geklik en de extreme emoties van toeristen. De traagheid en esthetiek van al dat witte natuurschoon werkt ontspannend. Bíjna borrelt er vergevingsgezindheid op voor al die sensatiezoekers met hun camera. Maar als je na de compilatie weer doorloopt, bekruipt je de onbehagelijke gedachte: mag ik eigenlijk wel genieten van de gevolgen van klimaatverandering? Hiermee wijst Kruithof ons op de manier waarop de werkelijkheid wordt geësthetiseerd en vaak gedachteloos wordt gedeeld. De kunstenaar plaatst noodzakelijke kanttekeningen bij de spektakelcultuur en de digitaal gemedieerde manier waarop wij ons tot onze omgeving verhouden. De eindeloos brekende en vallende ijsschotsen staan symbool voor het verstoorde evenwicht tussen mens en natuur – en collectief moreel verval (bron: VN donderdag 16 november 2017 en FOAM september 2017).


Stillness: Esther Kokmeijer

“The world at large and the connections and movements within it are the main focus of my work. I’m interested in the origin of nature. How ‘landscapes’ are shaped, interact and interfere in the lives of people and vice versa. This stems from an urge to discover, order and represent the world’s natural phenomenon on a macro and micro level, to create manageable versions of systems that are too big, small or complicated to be considered in full size. The invisible but continuous presence of connections, borders, coordinates and meridians fascinates me. There is a desire to make the invisible, visible. Geography is literally describing the world. I would rather depict her in a poetic way” (bron: PDF bijlage Stillness I, 2013).


Antarctica heeft het meest indruk gemaakt op Esther Kokmeijer. "Ik ben er nu vier keer geweest als expeditiefotograaf. Ik realiseer me dat dat heel bijzonder is en dat ik een bevoorrecht mens ben. Antarctica is bijna onmogelijk om in woorden te vatten. Het beste woord dat ik vond is Stillness, dat ook de titel is van de korte film die ik er maakte. Antarctica is zo overweldigend. Ik word daar letterlijk stil van binnen. De mens is er totaal afwezig. Er zijn geen grenzen. Alles is eigen. Er wordt niet ingegrepen door de mens, behalve van buitenaf natuurlijk. Beijing is het totaal tegenovergestelde, maar ook dat vind ik een bijzondere plek. Ik kijk er graag naar hoe mensen met elkaar omgaan en hoe ik daartussen pas (bron: Kunstuitleen Rotterdam).

Zo bevat haar films Stillness 1 (2013)en Stillness 2 (2018) monumentaal gefilmde ijs rotsen uit Groenland en Antarctica die als gebeeldhouwde sculpturen uit het water rijzen. Deze imposante en verstilde beelden werden voorzien van een soundtrack van de Rotterdamse geluidskunstenaar en producer Rutger Zuydervelt alias Machinefabriek (bron: Muziekweb). De muziek past perfect bij de beelden en deze soundtracks zijn op CD uitgegeven in 2014 en 2020.

Fragment uit boekje bij 'Stillness Soundtracks II' (2020)

Stillness, Millions of Winters, Two Summers (Video 35” / The Arctic and Antarctica 2013)

Stillness, Brash Ice, Pack Ice, Growlers, Bergy Bits and Icebergs (video 36 min / Antarctica / 2014 - 2017)


Hetty Huisman: ‘Rounding the Square’, a journey in light.

Rounding the Square, Kröller- Müller Museum, Otterlo, 1992. Video installatie: 28 zonnen reizen van 11-17 uur door de museum dag richting sluitingstijd.

In 1989 verbleef Hetty Huisman (1941-2017) in september, oktober en november in Zuid-Frankrijk, waar zij luisterde naar de lessen van de natuur. Hier verbleef zij op uitnodiging van het Kröller-Müller Museum op de ‘Maison Jaune’ kunstenaarsstudio en waar ze dagelijks tussen 17:00 – 18:00 uur de zonsondergangen  op video (System Pal, Format U-matic) opnam. Elke dag had hetzelfde thema: “zon passages” (Huisman, 1992). Het ruwe materiaal, dat vele uren besloeg, werd gemonteerd tot tape met de lengte van een ‘museum dag’ en kreeg de titel:  Rounding the square (video-installatie, projectie op grafietscherm, 5 h. 52 min. 42 sec., scherm 200 x 235 cm., 1989-1992).

Op het beeldmateriaal werden landschappen geschilderd die het resultaat zijn van een puur chemische reactie. In de camera zelf is er tijdens de opnamen als reactie op het zonlicht een verbrandingsproces op gang gekomen. De zonsondergangen kregen daardoor een heel ander, meer spiritueel of zelfs apocalyptisch karakter: luchten met dubbele zonnen, zwarte gaten en wonderbaarlijke kleuren. De enige constante was de horizon: het donkere silhouet van een rij bomen op een helling. Dit geeft de videobeelden het klassieke perspectief van de Nederlandse landschapskunst met zijn lage horizon en massieve luchten.


“While I was engaged in the electronic observation, recording and reproduction of the sun, at the same time I was also contemplating the sun in the company of various ancient Greeks, the German poet Holderlin and the French philosopher Gaston Bachelard who had dedicated a lot of time to doing the same, many many years before I had. I particulary focused on the concept of fire as a complex, while passing through the logic of fire in image analyses and image constructions” (Huisman, 1992).

Dit project brengt een aantal karakteristieke kenmerken van Huisman haar werk naar voren. Vanuit de Ceramiek ontwikkelde ze het gebruik van aarde en vuur tot een conceptuele manier van werken die in belangrijke mate altijd het concept van vernietiging betekent, waardoor iets anders kan ontstaan.

Bron: catalogus Hetty Huisman. Rounding the Square. Rijksmuseum Kröller-Müller, juni-september 1992 en Evert van Straaten, Verlangen naar volmaaktheid, 21 jaar verzamelen door het Kröller-Müller Museum, 2012.