Uitgelicht


ARTisBOOK beperkt zich niet alleen tot kunstwerken in boekvorm, ook andere kunstenaarspublicaties (grafische werken en affiches, bulletins, mail-art, mediakunst, objectboeken, postal massages, tijdschriften, uitnodigingskaarten) worden hierin meegenomen. Op deze pagina wordt regelmatig kunstenaarsboeken en -publicaties uitgelicht. Van de volgende kunstenaars of instellingen zijn beschrijvingen gepubliceerd: Anne Geene, James Lee Byars, Robin Waart, Anouk Kruithof en Kunstenaarsinitiatief De Zaak.


Anne Geene: Museum of the Plant

Anne Geene (1983) legt als kunstenaar verborgen schoonheden van planten en dieren vast. Zij gebruikt de wetenschap als vorm en als taal waarbinnen zij haar eigen waarnemingen presenteert. Haar lang lopend project  Museum of the Plant wordt gezien als een rariteitenkabinet met foto’s en objecten die allemaal te maken hebben met planten, maar dan gezien door de ogen van een nieuwsgierige kunstenaar.

“Waar reguliere botanische instellingen zich vooral richten op bijzondere eigenschappen, zeldzame soorten en het verzamelen van DNA, richt dit museum zich op al het andere. Toeval is belangrijker dan continuïteit, de verschijning van de plant in het dagelijks leven krijgt meer aandacht dan de natuurlijke habitat. Over het boeket van de bloemist om de hoek, planten van bekende mensen, dingen die op planten lijken, alternatieve stambomen, hun kleur per maand, de gaatjes in hun bladeren en hoe je een cactus in een herbarium krijgt” (bron: annegeene.nl).

Hoe mooi en humoristisch kan een verzameling van visuele overeenkomsten zijn. Op de tentoonstelling ‘het Boek der Natuur’ in CBK (2018) was haar herbarium in boekvorm te zien met titels als Buiging (rechts, links), golfjes, hartvorm, letters, gezichten, verf en gekreukeld/gevouwen.


James Lee Byars: ‘The 5 Continent documenta 7’ 

Lily Ginneken over James Lee Byars en De Appel

‘The 5 Continent documenta 7’ (foto: Museum Boymans Van Beuningen)

James Lee Byars met Poul ter Hofstede in het voormalig GrM 1979 (Foto: Frank Straatemeier


De zomermanifestatie 1979 in Groningen was de vierde in de vorm zoals die vanaf 1976 al gegroeid was. Het toonde nieuwe ontwikkelingen vooral in de beeldende kunst en werd dat jaar geprogrammeerd door projectstudio Corps de Garde van Leendert van Lagestein in samenwerking met het Groninger Museum. Evenals in de voorgaande jaren organiseerde Corps de Garde vele uitvoeringen en installaties op openbare locaties. De bijdrage van het Groninger Museum bestond voornamelijk uit een film- en videoprogramma, dat jaar georganiseerd door de nieuwe directeur van het museum, Frans Haks, samen met conservator Collecties Poul ter Hofstede. Deelnemende kunstenaars waren o.a. Vitto Acconci, James Lee Byars, Michael Brewster, Drewes de Wit, Jack Goldstein, Raul Marroquin, Charlemagne Palestine, Sylvia Steiger.

‘The Flag of Perfect’ van Byars was de openingsvoorstelling van de Zomermanifestatie op 28 juli. Een zwarte vlag, met het woord 'perfect' hing aan de gevel van de Groninger Museum tot het einde van de Zomermanifestatie op 1 september.

Tijdens deze Zomermanifestatie was ook tot 30 sept. The 5 Continent documenta 7 (uitgever Corps de Garde, Groningen 1979) te zien in het Groninger Museum. Byars plakte een groot stuk zwart crêpepapier in de vorm van een zeven met de minuscule inscriptie ‘The 5 Continent documenta 7’ aan de muur in de hal bij de ingang. Tijdens de uitvoering droeg Byars een gouden kostuum, een zwarte hoed, zwarte handschoenen en bedekte zijn gezicht met een zwarte sluier.


Dit project dat Byars had gecreëerd tijdens zijn residentie in Corps de Garde in maart dat jaar, bestaande uit een aankondiging van ‘The 5 Continent documenta 7’ met een optreden in het Groninger Museum. In de periode waarin Byars in Corps de Garde verbleef werd aangekondigd dat Rudi Fuchs de curator zou zijn van de 7e Documenta Kasssel in 1982, met alleen Amerikaanse of Europese werken en geen van de andere continenten. Als reactie kwam Byars met de ‘The 5 Continent documenta 7’ als protest tegen het Europese en Amerikaanse invloed van de Documenta en als een fictief voorstel om kunstenaars uit alle vijf continenten op te nemen. Het bestaat uit 3 bladen crêpepapier die samen een 7 vormen met de tekst: ‘The Five Continent Documenta 7’ in goud gedrukt, gevouwen in een zwarte papieren omslag/enveloppe met als afzender "James Lee Byars, Corps de Garde Groningen". Bekenden van Byars (o.a. Joseph Beuys) werden zo hiermee uitgenodigd voor de aankondiging van ‘The 5 Continent documenta 7’.


Robin Waart: herhalen en verzamelen

Tien boeken (Ik hou van je) 2006, 2009


De videoreeks hiernaast met de titel Love (2012-) bevat een videoreeks met 160 filmfragmenten, waarin personages de liefde overdenken. Een karakteristiek werk voor het kunstenaarschap van Robin Waart (1978). In zijn werk maakt hij zijn kijkers deelgenoot van de verbanden, herhalingen en schijnbare toevalligheden waar zijn oog op valt. Om deze vondsten en invallen vorm te geven, put hij uit zijn zelf aangelegde archief met filmstills, boekomslagen en boekpagina’s (bron: mondriaanfonds.nl). Hij maakt toeval bewust door het te overdrijven. Iets valt hem op en dat besluit hij dan uit te werken, uit te vergroten, op te blazen. Hij gaat ermee aan de slag, of, beter, het gaat met hem aan de haal. Het mooie aan dat soort werk is dat er dingen gebeuren tussen tekst en beeld. Het is een actievere manier van refereren dan het gebruik van losstaande citaten, zonder bijbehorende afbeeldingen. Ook nodigt het meer uit, is het toegankelijker. Het laat zien dat er achter ogenschijnlijk lichte dingen zware zaken schuil kunnen gaan (bron: hardhoofd.nl 2012).

Part one (2010-2011) is bijvoorbeeld een eerdere verkenning naar pagina's die een begin inluiden. Een kunstenaarsboek dat met honderd-en-een eerste bladzijden reageert op richting en repetitie. In Would you...(2012), een set van zestien ansichtkaarten, vragen weer andere personages elkaar uit. Love books (2006-2012) is een boekenplankje met 10 boeken waarvan de logo’s op de rug de zin “Ik hou van je” zeggen in verschillende talen. Thinking in pictures (2010) met chronologisch 500 filmstills waarin de zin: “What do you think?” of “What are you thinking?” wordt uitgesproken. Deze stills zijn gerangschikt in het boek tot het moment in de tijd (bijvoorbeeld: na 20 minuten en 33 seconden) dat ze in deze films voorkomen. Alle stills tonen de Engelse vertaling in een ondertitel. To C.L.S.’, ‘For A.L.M.’, ‘In Memory of J.V.C.’ is de basis van het kunstenaarsboek Dedication(s), is zijn verzameling drieletterige opdrachten. Hierin gaat Waart in op manieren waarop gedrukte opdrachten in boeken functioneren (bron: Metropolis M, 20-04-2020)


Het verzamelen van bestaande beelduitingen: Anouk Kruithof

Noorderlicht Groningen, WKB18 (2018)


BOOKS part of Next Level: Anouk Kruithof - ¡Aguas! @ FOAM, Amsterdam (2018)

Anouk Kruithof (1981) breekt met haar werk door de traditionele tweedimensionale kaders van de fotografie. De door haar gemaakte, gevonden, geleende en gekochte beelden vormen de basis voor fotomontages, sculpturen, installaties, publicaties, performances en interventies. Haar werk is in al zijn verscheidenheid een voortdurend kritisch onderzoek naar de manier waarop beeld en beeldconsumptie onze perceptie beïnvloeden. Kruithof is gefascineerd door enerzijds het gebrek aan vertrouwen dat de mens heeft in het fotografische beeld, terwijl het anderzijds wordt omarmd als een middel om ons bestaan te valideren. Zij reageert op deze dubbelzinnige relatie met fotografie door bestaande beelduitingen rondom thema’s als privacy, overheidssurveillance, milieuvervuiling en klimaatverandering te verzamelen en te vertalen naar haar eigen beeldtaal, door de foto’s te verwerken tot een driedimensionale, fysieke confrontatie. Dat doet ze met speelsheid, maar met de nodige verwarring, verheldering, bevrijding, beklemming zodat het zowel persoonlijk als universeel een geldigheid heeft (bron: Scene & Unseen, Forum Triangulare, 2018).


Sequence 1, Academie Minerva Groningen (2015)

Sequence 1, Academie Minerva Groningen (2015)


Kunstenaarsinitiatief De Zaak

Onafhankelijke verkenning en ontwikkeling van vormen van hedendaagse beeldende kunst.


Stichting De Zaak was een kunstenaarsinitiatief dat in 1979 werd opgericht door Jouke Kleerebezem, Ton Mars en Hans Scholten en bestond tot 1990. De Zaak exploiteerde daartoe tentoonstellingsruimtes aan de Schuitendiep 72.4 en vanaf 1983 aan de Turftorenstraat 18-20 in Groningen. Er werden diverse publicaties uitgegeven en organiseerde lezingen en discussies. Sinds haar oprichting streefde De Zaak naar de voortdurende ontwikkeling van de interactie tussen kunstwerk, kunstenaar en publiek. Vanuit de overtuiging dat haar kunstenaars haar kapitaal zijn, werd de respectvolle aandacht voor hen door geen enkel oneigenlijk belang verstoord. De Zaak stimuleerde een persoonlijk betrokkenheid en omgang bij en met actuele beeldende kunst. Een belangrijk aspect was hierbij het ‘denken achter de kunst’ en de houding van de kunstenaar ten opzichte van het ontstaan en functioneren van werk. De Zaak ontwikkelde zich hiermee in de loop der jaren van een podium tot een kader voor hedendaagse kunstproductie en –presentatie, waarmee binnen het Nederlandse kunstveld een unieke positie ingenomen werd.

De Zaak, Documentatiecentrum, Turftorenstraat 20, Groningen

De Zaak, Expositieruimte, Turftorenstraat 18, Groningen

Belangrijke uitgave was Drukwerk De Zaak’, een zelfstandige presentatievorm in de beeldende kunst. Deze werd vanaf 1980 tweemaandelijks en vanaf 1982 viermaandelijks in een oplage van 750 uitgegeven. De 39 nummers werden vormgegeven door Jouke Kleerebezem en werden voorzien van originele bijdragen van tientallen kunstenaars. Drukwerk De Zaak ontwikkelde zich van een mededelingenblaadje, van een drukwerk dat op informatieve wijze het tentoonstellingsprogramma van De Zaak volgde, tot een zelfstandig medium binnen De Zaak, weliswaar gelieerd aan de tentoonstellingsruimte en op dezelfde inhoudelijke leest geschoeid, maar in hoge mate met autonome functie. Het merendeel van de zich in het Drukwerk De Zaak presenterende Nederlandse en buitenlandse kunstenaars beschouwt haar bijdragen met fraai getypografeerde kunstenaarsteksten en goed gereproduceerde fotografie als een geïntegreerd onderdeel van hun werk. Zij zagen dit tijdschrift als een zelfstandig presentatievorm en richtten zij zich op de theoretische context van de actuele kunst. Door de relatie waarin Drukwerk De Zaak tot de tentoonstellingsruimte staat onderscheid deze van de overige kunstenaarstijdschriften in Nederland als Makkom, Code en Het Bassin.

Kunstenaars die hebben deelgenomen aan exposities en/of de kunstenaarsbijdragen zijn David Askevold, Guillaume Bijl, Tineke Bouma, Gerrit Dekker, Rodney Graham, David Groot, Harry de Kroon, Drewes de Wit , Mirjam de Zeeuw, Marten Hendriks, Rini Hurkmans, Servie Janssen, Marco Klaassen, Jouke Kleerebezem, Philip Kuijpers , Ton Mars, Bert Mebius, Peter Mertens, Jan Nederveen, Rob Nypels, Jurgen Partenheimer, Sef Peeters, Paul Perry, Tom Puckey, Ria Roerdink, Guy Rombouts, Marc Ruijgrok, Hans Scholten, Joseph Semal, John van de Rijdt, Jan van den Dobbelsteen,  J.C.J. van der Heyden, Thomas van der Linden, Arno van der Mark, Harm van der Wal, Geurt van Dijk, Floor van Keulen, Geert-Jan van Oostende,  Aafke van Veen, Marieken Verheyen en vele anderen.

Bronvermelding: Dit artikel is samengesteld uit foto's en teksten van Drukwerk De Zaak met dank aan de Universiteitsbibliotheek Groningen voor het beschikbaar stellen van de nummers 1 t/m 39.